"Chìa khóa": Thuận lòng dân

Cứ theo Chủ tịch Tùng thì xã phải quyết liệt lắm mới đem lại cho M'Răh 84 ha cao su này. "Cuộc chiến" cao su tiểu điền bắt đầu từ năm 2002. Ngày đó M'Răh mới có 42 hộ. Từ ngày được định canh, định cư, làng có diện tích rộng tới 533 ha. Đất sản xuất không thiếu, nhưng chỉ lúa, ngô, sắn, rau đậu... đủ ăn. Dân làng cũng có tự học trồng cà phê, hồ tiêu, bời lời (cây hương liệu), nhưng kỹ thuật thâm canh còn yếu, năng suất thấp, giá cả đầu ra lại trồi sụt bấp bênh, nên nghèo vẫn nghèo. Trong khi đó, đất M'Răh rất hợp với cây cao su. Làng lại nằm giữa hàng trăm ha cao su của Công ty cao su K'Dang. Trong khi Công ty cứ ngày một giàu lên, còn làng thì vẫn nghèo... Nhà nước có cao su đại điền, xã phải giúp làng làm cao su tiểu điền. Đồng bào phải có cây - con hàng hóa chủ lực, phù hợp với thế mạnh đất đai, con người của mình, nhưng sản phẩm làm ra phải bán được lợi... thì mới giàu lên được. Tuy nhiên, bằng cách nào, tìm vốn ở đâu... là những vấn đề khiến lãnh đạo xã trăn trở mãi.

Trong câu chuyện với ông Chủ tịch, tôi có hỏi, xây dựng NTM thì nên lấy cấp xã - một đơn vị hành chính, hay cấp làng - một đơn vị cộng cư làm đối tượng đầu tư. Câu trả lời như có sẵn của ông Chủ tịch là "cả hai", khiến tôi thực sự bị bất ngờ. Rồi sau cái khoảng lặng rõ ràng là cố ý, ông Chủ tịch xã KDang giải thích thêm: "Vấn đề là ai đầu tư, đầu tư làm cái gì và đầu tư như thế nào? Nhà báo cũng biết, trong hệ thống tổ chức hành chính Nhà nước các cấp, xã là cấp cơ sở. Chính phủ thực thi chính sách xây dựng NTM theo chủ trương của Đảng, nếu không lấy xã làm đối tượng trực tiếp giao làm chủ quản thì giao cho ai quản được đây? Vậy mà tôi đọc báo, vào mạng xem... thấy có ý kiến cho là nên lấy làng làm đối tượng đầu tư, thay vì xã, mới lạ!... Vậy thử hỏi làng làm sao giao dịch hành chính khi không có "con dấu"? Tuy nhiên, khi xã thực hiện việc xây dựng NTM, thì xã lại phải lấy làng làm đối tượng trực tiếp. Vì làng là hạt nhân của xã"...
 
Được dịp có dự án "Đa dạng hóa nông nghiệp - Cr 3099 - VN" do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn làm chủ đầu tư, vay từ nguồn ODA của Cơ quan Phát triển Pháp (AFD), Agribank được ủy thác đầu tư, có tỉnh, huyện, công ty cao su cùng giúp... nên xã đã nắm lấy cơ hội, kéo vốn về cho xã, cho làng. Nhưng lạ cái là đồng bào lại từ chối tiếp nhận dự án. Tìm nguyên nhân mãi mới biết, đồng bào sợ cao su trồng rồi Nhà nước sẽ lấy đưa vào công ty của Nhà nước mất. Vậy là phải nhiều lần họp làng giải thích mục đích, nội dung của dự án cho đồng bào hiểu. Nhưng việc quan trọng nhất là phải nhanh chóng xúc tiến quy hoạch vùng đất của làng, rồi đo vẽ lô, thửa, phân chia cho mỗi hộ 2 ha, đến làm "bìa đỏ" trao tận tay mỗi hộ. Việc làm "bìa đỏ" đã có Sở Tài nguyên - Môi trường của tỉnh giúp.  Lô, thửa thì Công ty K'Dang lo nhờ dự án có kinh phí tài trợ cho hợp phần đo cấp "bìa đỏ" này. Chỉ đến khi nhận được đất của mình, đồng bào M'Răh mới yên tâm học trồng và chăm sóc cao su cho mình...

Chuyện Chủ tịch Tùng kể khiến tôi nhớ lại việc một số làng đồng bào Jơrai ở huyện Đức Cơ (Gia Lai) chặn xe ủi của Binh đoàn 15 không cho san dọn rẫy hoang của làng để trồng cao su hồi những năm 90 của thế kỷ trước, dù đó là đất thuộc vùng quy hoạch trồng cao su được Nhà nước cấp phép. Vì với đồng bào, đất đó thuộc sở hữu của làng, rẫy để hoang là theo tập quán luân canh của cư dân  "phát - đốt - chọc - trỉa". Mãi đến khi Binh đoàn (nay là Tổng công ty 15) có chính sách nhận đồng bào vào làm cao su, phân khoán trả tiền cho bảo vệ diện tích cao su trên đất đó... đồng bào mới chịu. Nay thì nhiều làng đồng bào ở Đức Cơ đã thành những đội công nhân cao su thực sự của Tổng công ty... Còn ở M'Răh này, đồng bào Bah Nar lại sợ trồng rồi... mất! "Đúng là nhận thức nào cũng có cái khó thế đấy", Chủ tịch xã nhận xét.

Doanh nghiệp và ngân hàng cùng chung sức

Nay cả 84 ha cao su đã vào mùa thứ 2 cho mủ. Công ty K'Dang trực tiếp ký hợp đồng thu mua mủ nước cho từng hộ đồng bào theo giá thị trường. Với mỗi hộ 2 ha, vụ này, bình quân mỗi ngày hộ nào cũng thu được hơn 2 triệu đồng tiền bán mủ nước cho Công ty. Hồi trồng và chăm sóc, từ cây giống đến tập huấn kỹ thuật, xã vận động Công ty giúp cho đồng bào, theo cách "cầm tay chỉ việc" ngay tại lô cao su. Không ngờ cư dân của núi rừng lại có "khiếu" với việc trồng cây cao su đến thế... "Câu chuyện làm cao su tiểu điền của M'Răh khiến chúng tôi thấm thía vấn đề lợi ích và sở hữu trong phát triển kinh tế hộ nông dân, kể cả đối với đồng bào các dân tộc thiểu số"..., Chủ tịch Tùng nói khi xuống xe.

Trưởng thôn Đinh Sưn đón chúng tôi giữa lô cao su của nhà cô H'Ganh. Đó là một thiếu nữ khá xinh, đang thu mủ cao su của gia đình cô. H'Ganh mặc áo đỏ, là màu người Bah Nar rất thích. Phải theo H'Ganh đến dăm chục cây cao su tôi mới nói chuyện được với cô. Thì ra dân làng phải dậy từ 3 giờ sáng cạo mủ, để sau hơn 4 giờ, khi mủ ngừng chảy, mới đi trút được. Việc cạo mủ lúc đầu làm cũng khó lắm. Nhưng được cán bộ Công ty chỉ dạy tận tình, nên thanh niên làng đều làm được. Nay thì quen rồi... Lại mất một lúc lâu nữa H'Ganh mới cho tôi chụp hình cô...

Cùng với Chủ tịch Tùng, Trưởng thôn Đinh Sưn và cán bộ tín dụng của Agribank Đăk Đoa Cao Tấn Đức đi giữa 84 ha cao su đã khép tán xanh tươi của làng M'Răh, tôi chợt thấy lòng xốn xang câu chuyện gần 10 năm trước, khi vùng đất này còn lúp xúp cây bụi cằn khô, mà ông Chủ tịch xã kể lúc cùng ngồi trên xe. Cứ đà này, như Trưởng thôn nói, dân M'Răh sẽ đi cạo mủ, chở mủ đi bán cho Công ty bằng ô tô chứ không phải bằng xe máy như bây giờ. Cao su có vòng đời khai thác mủ kinh doanh trên 25 năm. Sau đó chặt bán gỗ vẫn đủ tiền để trồng mới. Từ sang năm, có tiền rồi các hộ M'Răh sẽ có kế hoạch trồng thêm...

Cán bộ tín dụng Đức tranh thủ làm việc với Trưởng thôn tại nhà ông. Cùng với ngành nông nghiệp huyện và các đơn vị hữu quan khác, Agribank Đăk Đoa đã theo đồng bào M'Răh suốt từ ngày quy hoạch vườn cây đến nay. Do đồng bào có "bìa đỏ" lô cao su, nên các thủ tục giải ngân, thu lãi, cho vay thêm để kịp thời vụ chăm sóc... đều được thực hiện hiệu quả. Đức cho tôi biết từ 42 hộ dư nợ, nay chỉ còn 8 hộ, do đồng bào quyết tâm thanh lý sớm các khoản nợ dự án, dù thời hạn vay của dự án chưa hết, để còn vay tín dụng thương mại. Riêng cao su tiểu điền, Agribank Đăk Đoa hiện đang quản lý vốn cho vay 1.523 ha ở huyện rất hiệu quả. Trưởng thôn cho tôi biết ông cũng đã trả hết nợ cao su tiểu điền cho ngân hàng... Nghe chuyện của Đức với Đinh Sưn, tôi chợt hiểu một khi được trao quyền sử dụng đất và vay vốn ngân hàng, thì người nông dân, sẽ có đủ cả hai cánh để cất mình bay lên, kể cả nông dân "phát - đốt - chọc - trỉa" như đồng bào Bah Nar làng M'Răh này. Đức thì bảo "bìa đỏ" là điểm tựa, tín dụng Agribank là đòn bẩy...